พิษสุนัขบ้า ติดจากค้างคาวที่มาเกาะหน้าต่าง แพทย์เตือนไม่มีแผลก็เสี่ยงติดเชื้อได้

รายงานกรณีศึกษาซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Canadian Medical Association Journal ระบุว่า เหตุการณ์เกิดขึ้นในปี 2024 ระหว่างที่เด็กชายเดินทางไปพักผ่อนกับครอบครัวที่บ้านพักตากอากาศในรัฐออนแทรีโอ ประเทศแคนาดา โดยเด็กตื่นขึ้นมาเพราะรู้สึกว่ามีค้างคาวเกาะอยู่บริเวณจมูกและปาก ก่อนจะปัดมันออกจากใบหน้า ขณะที่ผู้เป็นพ่อจับค้างคาวได้ด้วยหม้อ ก่อนปล่อยมันกลับคืนสู่ธรรมชาติ

ไม่มีแผลแต่ติดเชื้อพิษสุนัขบ้า

เนื่องจากเด็กไม่มีบาดแผลที่มองเห็นได้ และครอบครัวสังเกตว่าค้างคาวไม่ได้มีพฤติกรรมผิดปกติ จึงไม่ได้พาไปพบแพทย์หรือรับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าหลังสัมผัสเชื้อ แต่ผ่านไป 19 วัน เด็กเริ่มมีอาการชาบริเวณใบหน้าและมีอาการบวม จึงเข้ารับการรักษาฉุกเฉิน

ในช่วงแรก แพทย์วินิจฉัยโรคจากอาการที่คล้ายกับภาวะอื่น เด็กได้รับยาต้านไวรัส เนื่องจากสงสัยว่าอาจเป็นอัมพาตใบหน้าชั่วคราว (Bell's palsy) จากนั้นเมื่ออาการไม่ดีขึ้น เขาถูกส่งต่อเข้าโรงพยาบาล โดยแพทย์ตั้งข้อสงสัยว่าอาจเป็นการติดเชื้อไวรัสในช่องปากและเหงือก

อย่างไรก็ตาม อาการของเด็กทรุดลงอย่างรวดเร็ว ภายในเวลาไม่นานเขามีไข้สูงถึง 39 องศาเซลเซียส กลืนลำบาก สับสน และเริ่มเห็นภาพหลอน ก่อนอาการทางระบบประสาทจะรุนแรงจนต้องใส่เครื่องช่วยหายใจและเข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วยวิกฤตเด็ก

แพทย์จากภาควิชากุมารเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยแมนิโทบา เริ่มสงสัยว่าเด็กอาจติดเชื้อโรคพิษสุนัขบ้า เนื่องจากอาการทางระบบประสาทดำเนินไปอย่างรวดเร็ว ผลการตรวจในเวลาต่อมายืนยันว่าเป็นโรคพิษสุนัขบ้าจริง และหน่วยงานตรวจสอบอาหารของแคนาดายังตรวจพบว่าเชื้อที่ก่อโรคเป็นสายพันธุ์ที่พบในค้างคาว

แม้ทีมแพทย์จะพยายามรักษาอย่างเต็มที่ แต่เด็กชายเสียชีวิตหลังเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลได้ 17 วัน โดยก่อนหน้านี้เขาไม่มีประวัติการแพ้ยา ไม่มีผู้ป่วยใกล้ชิด ไม่มีประวัติถูกเห็บกัด และไม่ได้เดินทางออกนอกประเทศ

แม้โรคพิษสุนัขบ้าจะพบได้น้อยในแคนาดา โดยตลอดกว่า 100 ปีที่ผ่านมา มีผู้เสียชีวิตจากโรคนี้เพียง 28 ราย แต่ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า ความสำเร็จดังกล่าวเกิดจากการฉีดวัคซีนในสัตว์อย่างต่อเนื่อง และการให้วัคซีนป้องกันแก่ผู้ที่สัมผัสสัตว์เสี่ยงอย่างทันท่วงที หากมาตรการเหล่านี้ลดลง โรคก็อาจกลับมาระบาดได้อีก

เหตุใดค้างคาวจึงเป็นสัตว์ที่ต้องระวัง?

หลายคนเข้าใจผิดว่าการติดโรคพิษสุนัขบ้าจะเกิดขึ้นเฉพาะเมื่อถูกสัตว์กัดจนมีบาดแผลชัดเจน แต่ในความเป็นจริง ค้างคาวมีฟันซี่เล็กมากจนบางครั้งรอยกัดแทบมองไม่เห็น โดยเฉพาะหากเกิดขึ้นระหว่างนอนหลับ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ไม่สามารถบอกเหตุการณ์ได้อย่างชัดเจน

ด้วยเหตุนี้ แนวทางทางการแพทย์จึงแนะนำว่า หากมีการสัมผัสโดยตรงกับค้างคาว ไม่ว่าจะถูกเกาะ ถูกกัด ถูกข่วน หรือแม้เพียงตื่นขึ้นมาแล้วพบค้างคาวอยู่ในห้องหรือบนร่างกาย ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อประเมินความจำเป็นในการรับวัคซีนและอิมมูโนโกลบูลินป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าทันที โดยไม่ควรรอให้เกิดอาการ

โรคพิษสุนัขบ้า เมื่อมีอาการแล้ว แทบไม่มีโอกาสรอดชีวิต

โรคพิษสุนัขบ้าเกิดจากเชื้อไวรัสที่โจมตีระบบประสาทส่วนกลาง ระยะฟักตัวอาจกินเวลาหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน หลังจากเริ่มแสดงอาการ เช่น ชาบริเวณแผล ไข้ กลืนลำบาก กลัวน้ำ สับสน ชัก หรืออัมพาต โรคมักดำเนินไปอย่างรวดเร็ว และเกือบทั้งหมดจะเสียชีวิต แม้ว่าจะได้รับการรักษาอย่างเต็มที่แล้วก็ตาม

กรณีของเด็กชายวัย 11 ปี สะท้อนให้เห็นว่า แม้จะไม่มีบาดแผลให้เห็นด้วยตาเปล่า การสัมผัสค้างคาวก็ไม่ควรถูกมองข้าม เพราะการได้รับวัคซีนป้องกันหลังสัมผัสเชื้อภายในเวลาที่เหมาะสม สามารถป้องกันการเกิดโรคได้เกือบทั้งหมด แต่เมื่อไวรัสเริ่มแสดงอาการแล้ว โอกาสรอดชีวิตแทบไม่มี