ยุโรปเสี่ยงหนาวโหด วงแหวนลมขั้วโลก ปั่นป่วนผิดปกติ

นักอุตุนิยมวิทยากำลังจับตาความผิดปกติของระบบลมขั้วโลกเหนือ หลังพบสัญญาณการอ่อนกำลังเร็วกว่าช่วงเวลาปกติในเดือนพฤศจิกายน ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงให้หลายพื้นที่ของยุโรปเผชิญสภาพอากาศหนาวเย็นจัด อุณหภูมิติดลบ และหิมะตกในช่วงฤดูหนาวปีนี้ อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า ปรากฏการณ์ดังกล่าวยังไม่ได้หมายความว่ายุโรปจะต้องเผชิญฤดูหนาวที่รุนแรงอย่างแน่นอน
ปรากฏการณ์ที่นักวิทยาศาสตร์กำลังเฝ้าติดตามเรียกว่า โพลาร์วอร์เท็กซ์ (Polar Vortex) หรือวงแหวนลมขั้วโลก ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 2 ระบบ ได้แก่ วงแหวนลมในชั้นบรรยากาศสตราโตสเฟียร์ และวงแหวนลมในชั้นบรรยากาศโทรโพสเฟียร์
สำหรับปรากฏการณ์ที่กำลังได้รับความสนใจในขณะนี้ คือวงแหวนลมในชั้นสตราโตสเฟียร์ ซึ่งเป็นกระแสลมแรงที่พัดจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก หมุนเวียนอยู่เหนือบริเวณอาร์กติก ที่ระดับความสูงประมาณ 10–50 กิโลเมตรจากพื้นผิวโลก ทำหน้าที่ช่วยกักเก็บมวลอากาศที่หนาวเย็นจัดไว้บริเวณขั้วโลกเหนือ
โดยปกติวงแหวนลมดังกล่าวจะมีกำลังแรงและค่อนข้างเสถียร ทำให้มวลอากาศเย็นถูกกักอยู่บริเวณอาร์กติก และไม่ส่งผลกระทบต่อสภาพอากาศในยุโรปมากนัก แต่ในบางปีวงแหวนลมอาจอ่อนกำลังหรือเสียสมดุล เปรียบเสมือนลูกข่างที่กำลังหมุนแล้วถูกกระแทกจนแกว่งออกจากตำแหน่งเดิม
สรุปข่าว
นักอุตุนิยมวิทยากำลังจับตาความผิดปกติของระบบลมขั้วโลกเหนือ หลังพบสัญญาณการอ่อนกำลังเร็วกว่าช่วงเวลาปกติในเดือนพฤศจิกายน ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงให้หลายพื้นที่ของยุโรปเผชิญสภาพอากาศหนาวเย็นจัด อุณหภูมิติดลบ และหิมะตกในช่วงฤดูหนาวปีนี้ อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า ปรากฏการณ์ดังกล่าวยังไม่ได้หมายความว่ายุโรปจะต้องเผชิญฤดูหนาวที่รุนแรงอย่างแน่นอน
ปรากฏการณ์ที่นักวิทยาศาสตร์กำลังเฝ้าติดตามเรียกว่า โพลาร์วอร์เท็กซ์ (Polar Vortex) หรือวงแหวนลมขั้วโลก ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 2 ระบบ ได้แก่ วงแหวนลมในชั้นบรรยากาศสตราโตสเฟียร์ และวงแหวนลมในชั้นบรรยากาศโทรโพสเฟียร์
สำหรับปรากฏการณ์ที่กำลังได้รับความสนใจในขณะนี้ คือวงแหวนลมในชั้นสตราโตสเฟียร์ ซึ่งเป็นกระแสลมแรงที่พัดจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก หมุนเวียนอยู่เหนือบริเวณอาร์กติก ที่ระดับความสูงประมาณ 10–50 กิโลเมตรจากพื้นผิวโลก ทำหน้าที่ช่วยกักเก็บมวลอากาศที่หนาวเย็นจัดไว้บริเวณขั้วโลกเหนือ
โดยปกติวงแหวนลมดังกล่าวจะมีกำลังแรงและค่อนข้างเสถียร ทำให้มวลอากาศเย็นถูกกักอยู่บริเวณอาร์กติก และไม่ส่งผลกระทบต่อสภาพอากาศในยุโรปมากนัก แต่ในบางปีวงแหวนลมอาจอ่อนกำลังหรือเสียสมดุล เปรียบเสมือนลูกข่างที่กำลังหมุนแล้วถูกกระแทกจนแกว่งออกจากตำแหน่งเดิม
หนึ่งในสาเหตุสำคัญคือปรากฏการณ์ Sudden Stratospheric Warming (SSW) หรือการอุ่นขึ้นอย่างฉับพลันของบรรยากาศชั้นสตราโตสเฟียร์ ซึ่งทำให้อุณหภูมิในชั้นบรรยากาศเหนือขั้วโลกเหนือเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว และอาจส่งผลให้วงแหวนลมขั้วโลกอ่อนกำลังลง
แม้การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะเกิดขึ้นในชั้นบรรยากาศระดับสูง แต่สามารถส่งผลต่อกระแสลมใกล้พื้นผิวโลกได้ในเวลาประมาณ 1–2 สัปดาห์ต่อมา ทำให้มวลอากาศเย็นจากทิศตะวันออกมีโอกาสแผ่เข้าสู่ยุโรป แทนที่กระแสลมตะวันตกจากมหาสมุทรแอตแลนติก ซึ่งโดยปกติจะนำอากาศอบอุ่นและความชื้นเข้ามา ส่งผลให้ความเสี่ยงต่ออุณหภูมิติดลบ น้ำค้างแข็ง และหิมะเพิ่มสูงขึ้น
ที่น่าจับตาคือ ปรากฏการณ์ลักษณะนี้มักเกิดขึ้นในช่วงเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์ แต่ปีนี้กลับพบสัญญาณตั้งแต่ช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน ซึ่งถือว่าเร็วกว่าปกติอย่างมาก
อดัม สเคฟ (Adam Scaife) หัวหน้าฝ่ายพยากรณ์ระยะยาวของสำนักงานอุตุนิยมวิทยาสหราชอาณาจักร หรือ Met Office ระบุว่า แม้ที่ผ่านมาเคยเกิดเหตุการณ์วงแหวนลมขั้วโลกอ่อนกำลังอย่างรุนแรงในเดือนพฤศจิกายน แต่ไม่เคยเกิดขึ้นเร็วถึงช่วงต้นเดือนเช่นนี้มาก่อน
สำหรับสาเหตุของความผิดปกติในปีนี้ นักวิทยาศาสตร์ยังอยู่ระหว่างการศึกษา แต่ตั้งข้อสังเกตว่าอาจเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งความแปรปรวนของบรรยากาศ อุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงผิดปกติบริเวณอาร์กติก และปรากฏการณ์เอลนีโญที่กำลังก่อตัวอย่างรุนแรง
โดยเอลนีโญสามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบการตกของฝนในมหาสมุทรแปซิฟิก และกระตุ้นให้เกิดคลื่นขนาดใหญ่ในชั้นบรรยากาศ ซึ่งสามารถเคลื่อนตัวไปยังขั้วโลกเหนือและรบกวนวงแหวนลมขั้วโลกจนทำให้กำลังลมอ่อนลงได้
อย่างไรก็ตาม อิทธิพลของเอลนีโญมักเด่นชัดในช่วงปลายฤดูหนาว จึงมีความเป็นไปได้น้อยที่จะเป็นสาเหตุเพียงอย่างเดียวของความผิดปกติที่เกิดขึ้นเร็วกว่าปกติในปีนี้
อีกปัจจัยหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจ คืออุณหภูมิน้ำทะเลที่สูงผิดปกติบริเวณตอนเหนือของสแกนดิเนเวียและทางตะวันตกของรัสเซีย โดยงานวิจัยล่าสุดชี้ว่า การลดลงของน้ำแข็งทะเลในพื้นที่ดังกล่าวอาจทำให้มหาสมุทรปลดปล่อยความร้อนเข้าสู่ชั้นบรรยากาศมากขึ้น และอาจรบกวนเสถียรภาพของวงแหวนลมขั้วโลก
อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า วงแหวนลมขั้วโลกอ่อนกำลังไม่ได้หมายความว่าจะเกิดฤดูหนาวรุนแรงเสมอไป เนื่องจากยังมีปัจจัยทางบรรยากาศอื่น ๆ ที่สามารถส่งเสริมหรือหักล้างผลกระทบดังกล่าวได้
งานวิจัยพบว่า ประมาณ 2 ใน 3 ของเหตุการณ์ที่เกิดการอุ่นขึ้นอย่างฉับพลันในชั้นสตราโตสเฟียร์ มักตามมาด้วยสภาพอากาศที่หนาวเย็นและแห้งกว่าปกติในพื้นที่ยุโรปตอนเหนือและตะวันตกเฉียงเหนือ แต่ไม่ใช่ทุกเหตุการณ์ที่จะนำไปสู่ความหนาวเย็นรุนแรง
ขณะเดียวกัน นักวิทยาศาสตร์ยังไม่พบหลักฐานชัดเจนว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุให้วงแหวนลมขั้วโลกมีแนวโน้มอ่อนกำลังหรือแรงขึ้นอย่างต่อเนื่องในระยะยาว เพราะระบบนี้มีความแปรปรวนตามธรรมชาติสูง ทั้งในแต่ละปีและแต่ละทศวรรษ
ตัวอย่างเช่น ช่วงต้นทศวรรษ 1960 ที่วงแหวนลมขั้วโลกอ่อนกำลังต่อเนื่อง สอดคล้องกับฤดูหนาวที่หนาวเย็นที่สุดบางช่วงของยุโรป ขณะที่ในทศวรรษ 1990 วงแหวนลมมีกำลังแรงกว่า และสัมพันธ์กับฤดูหนาวที่อบอุ่นและมีฝนมากขึ้น
สำหรับแนวโน้มในช่วงต่อจากนี้ นักอุตุนิยมวิทยาคาดว่าวงแหวนลมขั้วโลกจะกลับมาแข็งแรงขึ้นในช่วงต้นเดือนธันวาคม แต่ยังมีความเป็นไปได้ที่จะเกิดความผิดปกติอีกครั้งในเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์ โดยอาจมีปรากฏการณ์เอลนีโญที่รุนแรงเป็นหนึ่งในปัจจัยกระตุ้น
ท้ายที่สุด ความผิดปกติของวงแหวนลมขั้วโลกเหนือที่เกิดขึ้นเร็วกว่าปกติในปีนี้ ถือเป็นสัญญาณสำคัญที่นักอุตุนิยมวิทยาต้องเฝ้าติดตามอย่างใกล้ชิด เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อคลื่นความหนาวเย็นในยุโรป แม้ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าจะเกิดอากาศหนาวจัดยาวนานหรือไม่ แต่โพลาร์วอร์เท็กซ์จะเป็นหนึ่งในตัวแปรสำคัญในการประเมินสภาพอากาศช่วงฤดูหนาวปีนี้
- วิกฤตไฟป่าอินโดนีเซีย เอลนีโญผนวกโลกร้อน! ร้อนขึ้น 1.6°C ฝนลดฮวบ 50% ทำควันพิษลามข้ามพรมแดน
- “เอลนีโญ” ซ้ำเติม วิกฤตสุขภาพแม่และเด็ก หญิงตั้งครรภ์เสี่ยงเสียชีวิต จากวิกฤตสภาพอากาศสุดขั้ว
- คาดการณ์ “ฤดูหนาว” ปี 69 เอลนีโญทำไม่หนาว
- ฤดูหนาวนี้ต้องระวัง! เตือนรับมือโรคติดต่อ-ภัยสุขภาพ ลดเสี่ยงเจ็บป่วย-เสียชีวิต
- เอลนีโญพ่นพิษ อาหารเช้ายังไม่รอด ทำซีเรียลดังต้องเปลี่ยนสูตร
