เตือนภัยทั่วโลก! “เอลนีโญ” จ่อรุนแรงสุด ในรอบหลายชั่วอายุคน

เอลนีโญเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดจากอุณหภูมิผิวน้ำทะเลบริเวณมหาสมุทรแปซิฟิกตอนกลางและตะวันออกอุ่นขึ้น เนื่องจากลมสินค้าหรือลมตะวันออกอ่อนกำลังลง โดยมักเกิดขึ้นทุก 2–7 ปี และแต่ละครั้งกินเวลาประมาณ 9–12 เดือน

เมื่อเกิดเอลนีโญ อุณหภูมิในหลายพื้นที่ทั่วโลกมีแนวโน้มสูงขึ้น ขณะที่บางภูมิภาคอาจเผชิญภัยแล้ง เช่น เอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ออสเตรเลีย และแอฟริกาตอนใต้ ส่วนบางพื้นที่ เช่น ตอนใต้ของทวีปอเมริกาใต้และสหรัฐฯ อาจเผชิญฝนตกหนักมากขึ้น

ด้านศูนย์พยากรณ์ภูมิอากาศของสหรัฐฯ ได้ปรับเพิ่มระดับการคาดการณ์เอลนีโญเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา โดยระบุว่า มีโอกาสมากกว่า 90% ที่จะเกิดเอลนีโญระดับรุนแรงมากในช่วงฤดูใบไม้ร่วงและฤดูหนาวของซีกโลกเหนือ ปี 2026–2027 ผลกระทบที่น่ากังวลอย่างมากคือ ภาคเกษตรกรรม เพราะทั้งความร้อน ความแห้งแล้ง และฝนที่ตกมากเกินไปสามารถทำลายผลผลิตได้ โดยเฉพาะเกษตรกรที่กำลังเผชิญต้นทุนปุ๋ยและเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นอยู่แล้ว

เอลนีโญและลานีญาต่างกันอย่างไร?

เอลนีโญและลานีญาเป็นปรากฏการณ์คนละระยะของระบบภูมิอากาศเดียวกันในมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อน

เอลนีโญ เกิดขึ้นเมื่อลมสินค้าตะวันออกอ่อนกำลังลง ทำให้น้ำอุ่นที่สะสมอยู่ทางตะวันตกของมหาสมุทรแปซิฟิกเคลื่อนตัวไปทางตะวันออก ส่งผลให้ความร้อนกระจายตัวและทำให้รูปแบบสภาพอากาศทั่วโลกเปลี่ยนแปลง

ส่วน ลานีญา เกิดขึ้นเมื่อลมสินค้าแรงขึ้น ผลักน้ำอุ่นไปทางตะวันตก และเปิดทางให้น้ำเย็นจากใต้มหาสมุทรลอยตัวขึ้นทางตะวันออก ทำให้อุณหภูมิผิวน้ำทะเลบริเวณดังกล่าวต่ำกว่าปกติ

ลานีญามักทำให้ออสเตรเลียและบางพื้นที่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีฝนมากขึ้น แต่ผลกระทบต่อมรสุมอินเดียแตกต่างกันไปในแต่ละเหตุการณ์ ขณะที่บางพื้นที่ของทวีปอเมริกาใต้มีฝนมากขึ้น ส่วนทางตอนใต้ของสหรัฐฯ มีแนวโน้มแห้งแล้ง ข้อมูลจากสำนักงานอุตุนิยมวิทยาออสเตรเลียระบุว่า โดยเฉลี่ยเอลนีโญเกิดขึ้นประมาณทุก 3–5 ปี ส่วนลานีญาเกิดขึ้นทุก 3–7 ปี

บทเรียนจากเอลนีโญในอดีต

เอลนีโญแต่ละครั้งมีความรุนแรงและผลกระทบแตกต่างกัน เหตุการณ์รุนแรงในปี 2015–2016 ทำให้ออสเตรเลียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เผชิญภัยแล้งรุนแรง และทำให้มรสุมอินเดียอ่อนกำลัง ส่งผลให้ผลผลิตธัญพืช น้ำมันปาล์ม และน้ำตาลลดลง ในขณะเดียวกัน บางพื้นที่ของทวีปอเมริกาใต้กลับเผชิญฝนตกมากเกินไป จนกระทบการเก็บเกี่ยวถั่วเหลืองและข้าวโพด

ส่วนเอลนีโญระดับปานกลางในปี 2009–2010 ทำให้หลายพื้นที่ในอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีสภาพอากาศแห้งแล้ง ส่งผลให้ผลผลิตข้าวและข้าวสาลีลดลง

สำหรับเหตุการณ์ที่รุนแรงที่สุดที่เคยบันทึกไว้คือ เอลนีโญปี 1997–1998 ซึ่งทำให้หลายพื้นที่ของเอเชียเผชิญภัยแล้งและผลผลิตข้าวลดลง ขณะที่บางพื้นที่ในทวีปอเมริกาเผชิญน้ำท่วมและความเสียหายต่อผลผลิตทางการเกษตร

โลกร้อนทำให้เอลนีโญรุนแรงขึ้นหรือไม่?

นักวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุที่ทำให้รูปแบบเอลนีโญและลานีญาเปลี่ยนแปลงโดยตรงหรือไม่แต่สิ่งที่ทราบแน่ชัดคือ เมื่อเกิดเอลนีโญขึ้น ภาวะโลกร้อนทำให้ผลกระทบจากรูปแบบสภาพอากาศที่เกิดขึ้นรุนแรงมากกว่าเดิม ไม่ว่าจะเป็นอุณหภูมิที่สูงขึ้น ความแห้งแล้ง หรือฝนตกหนัก

เอลนีโญที่กำลังก่อตัวอาจรุนแรงที่สุดในรอบหลายชั่วอายุคน และมีโอกาสมากกว่า 90% ที่จะพัฒนาเป็นเหตุการณ์รุนแรงมากในช่วงปลายปี 2026 ถึงต้นปี 2027 พร้อมดันอุณหภูมิโลกให้สูงขึ้น ผลกระทบสำคัญคือ ภัยแล้ง ฝนแปรปรวน และความร้อนจัด ซึ่งอาจกระทบผลผลิตข้าว ข้าวสาลี ข้าวโพด น้ำมันปาล์ม และพืชเศรษฐกิจทั่วโลก ขณะที่โลกกำลังร้อนขึ้น นักวิทยาศาสตร์เตือนว่า แม้ยังไม่ชัดเจนว่าโลกร้อนจะทำให้เอลนีโญเกิดบ่อยขึ้นหรือไม่ แต่เมื่อเอลนีโญเกิดขึ้น ผลกระทบที่ตามมามีแนวโน้มรุนแรงกว่าเดิม ทำให้ภาคเกษตรและความมั่นคงทางอาหารทั่วโลกต้องเตรียมรับมือมากขึ้น