Backdraft คืออะไร? ไฟที่ซ่อนพลังระเบิด รู้ทันสัญญาณอันตราย

การเกิดปรากฏการณ์ Flashover

สถานีดับเพลิงและกู้ภัยสามเสน ให้ข้อมูลไว้ว่า Flashover หมายถึง การเปลี่ยนแปลงการเผาไหม้พร้อมกันในทันทีทันใดของไอเชื้อเพลิงภายในอาคารที่มีลักษณะปิดทึบ ทำให้เกิดเปลวไฟการลุกท่วมห้องในชั่วพริบตา โดยที่ควัน และความร้อนจะถูกสะสมที่ ใต้แนวเพดาน และเมื่ออุณหภูมิจะสูงขึ้น จะเริ่มแผ่รังสีความร้อนลงสู่ด้านล่าง เชื้อเพลิงเกิดขบวนการคายไอ จนทั่วทั้งห้องและ ถึง ” จุดติดไฟได้ด้วยตัวเอง ”Ignition Temperature จากนั้นก็ลุกติดไฟพร้อมกัน

Fire gas Ignition

เป็นการจุดระเบิดของไฟจากไอระเหย ปฏิกิริยาดังกล่าวโดยมากเกิดจากสาเหตุการนำพาเปลวไฟไปยังไอระเหยที่มีส่วนผสมของก๊าซอยู่แล้ว และส่วนดังกล่าวมีปริมาณออกซิเจนที่เพียงพอต่อการจุดติดเกิดขึ้น และสภาวะการที่ความร้อนสามารถส่งผ่านจากห้องหนึ่งไปยังอีกห้องหนึ่งได้จนเกิดสภาวะการจุดติด 

การรั่วไหลของไอระเหย ไอระหยของไฟสามารถไหลผ่านท่ออากาศ ช่องซาร์ฟ ไปยังห้องอื่นได้เช่นกัน ไอระเหยของไฟสามารถสะสมอยู่ทุกที่ของโครงสร้างอาคาร เช่นฝ้าเพดาน ใต้บันได สภาวะเช่นนี้ไม่ต้องการอากาศเข้ามาเติมเพิ่มเพื่อการเผาไหม้ เนื่องจากไฟมีไอระเหยและส่วนผสมที่พร้อมจุดติดหรือระเบิดทันทีที่มีประกายไฟ

การเกิดปรากฎการณ์ Backdraft

เป็นการระเบิดเนื่องจากอากาศวิ่งเข้าหาเชื้อเพลิงที่เป็นไฟหรือควันที่ยังไม่ติดไฟหรือไฟใกล้ดับ ในบางครั้งเรียกว่า smoke explosion ( การระเบิดของควัน ) เป็น ปรากฏการณ์ที่ควันเกิดการลุกไหม้อย่างรวดเร็วและรุนแรงเกิดขึ้น โดยการนำออกซิเจนเข้าไปในห้องหรือบริเวณพื้นที่จำกัดที่มีการเผาไหม้จนออกซิเจนที่มีอยู่ลดน้อยหรือใกล้หมดอย่างฉับพลัน ง

ขณะที่ไฟยังไม่ดับสนิทเพราะมีความร้อนสะสมอยู่เมื่อเปิดห้อง มีช่องให้อากาศจากภายนอกไหลเข้าทำให้ปัจจัยการเกิดไฟครบสมบูรณ์ เกิดการจุดติดอย่างรวดเร็วเฉียบพลัน รุนแรง มีขนาดใหญ่เหมือนกับการระเบิด

สิ่งที่บ่งบอกว่ากำลังจะเกิด backdraft 

- ปริมาณควันดำหนาแน่นมาก

- ควันไหลเข้า - ออกตามรอยประตูหน้าต่าง

- ควันถูกผลักออกด้วยแรงดัน

- ห้องหรืออาคารที่เกิดเหตุมีลักษณะที่ปิดสนิท ขนาดเล็ก มีช่องระบายอากาศน้อย

- ผนังห้องหรืออาคารมีความร้อนสูง

ภาพประกอบข่าว จาก Thai News Pix

Pre-Backdraft ก่อนเกิด Backdraft 

จะสังเกตเห็นควันถูกดูดไหลเข้า - ออก ตามช่องเปิดต่างๆตามกระจกหน้าต่างจะมองเห็นควันดำและในขณะนั้นห้องทั้งห้อง จะเต็มไปด้วยความร้อนคาร์บอนมอนออกไซด์และไอระเหยอื่นๆดังนั้นเมื่อเปิด ประตูเข้าไป ควันภายในจะพุ่งออกมาเนื่องจากภายในมีความดันสูงกว่า อากาศเย็นจากภายนอกจะถูกดูดเข้าไปภายในอาคาร โดยอากาศที่เย็นกว่าจะอยู่ที่บริเวณด้านล่างของห้อง 

จึงเกิดการผสมระหว่างก๊าซคาร์บอนมอนออกไซด์ กับอากาศดีจากภายนอก ( มีออกซิเจน 21 % ) ซึ่งจะค่อยๆไหลเข้าสู่จุดกำเนิดไฟไปแทนอากาศร้อนที่จุดกำเนิดไฟ ทำให้อากาศร้อนลอยตัวสูงขึ้น เห็นไฟวิ่งอยู่ระดับพื้นต่ำกว่าระดับควัน เมื่อควันลอยสูงขึ้นอีก 1 - 2 นิ้ว ทำให้ CO และ O2 ผสมกันมากขึ้นซึ่งเมื่อผสม ( ที่ CO 14.5 — 74% ) นี้ไหลไปถึงเปลวไฟ ทำให้องค์ประกอบไฟครบ 3 อย่าง 

ทำให้เกิดการจุดติดขึ้นมาการลุกไหม้จะเริ่มที่ฐานของไฟใต้ควันแล้วย้อนกลับ ไปตามทิศทางที่อากาศเข้ามา ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเร็วมากเสมือนการระเบิด การเผาไหม้ทำให้เกิดความร้อนทำให้อากาศเกิดการขยายตัวขึ้นอย่างรวดเร็วความดันสูงนี้อาจทำให้กระจกหน้าต่างแตก ผนังล้ม ความรุนแรงของการระเบิด backdraft จึงขึ้นกับปัจจัยหลายอย่าง

ทำไมประชาชนจึงควรรู้จักปรากฏการณ์เหล่านี้

แม้ Backdraft และ Flashover จะเป็นคำศัพท์ทางเทคนิค แต่ความรู้เหล่านี้สามารถช่วยลดความเสี่ยงต่อชีวิตได้ เพราะเมื่อเกิดเพลิงไหม้ การกลับเข้าไปเก็บทรัพย์สิน เปิดประตูห้องที่มีควันหนา หรือพยายามดับไฟด้วยตนเอง อาจทำให้เผชิญกับปรากฏการณ์อันตรายโดยไม่รู้ตัว

หากพบเหตุเพลิงไหม้ภายในอาคาร ควรรีบอพยพออกจากพื้นที่ทันที ปิดประตูห้องที่เกิดเหตุหากสามารถทำได้ แจ้งหน่วยดับเพลิงโดยเร็ว และไม่กลับเข้าไปในอาคารจนกว่าเจ้าหน้าที่จะยืนยันว่าปลอดภัย

การเรียนรู้คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด

เหตุเพลิงไหม้ไม่ใช่เพียงการต่อสู้กับเปลวไฟ แต่เป็นการแข่งขันกับเวลา ความร้อน และพฤติกรรมของไฟที่เปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา การเข้าใจปรากฏการณ์อย่าง Flashover และ Backdraft จะช่วยให้ประชาชนตระหนักถึงอันตรายที่มองไม่เห็น ลดการตัดสินใจที่เสี่ยง และเพิ่มโอกาสรอดชีวิตเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน เพราะในสถานการณ์เพลิงไหม้ ความรู้ที่ถูกต้องอาจเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการรักษาชีวิตของตนเองและผู้อื่น