ชวนชม ‘ปัญจดุริยนารี’ หลักฐานห่มสไบเก่าที่สุดของไทย ยุคทวารวดี 1,300 ปี

ปูนปั้นชิ้นนี้เป็นรูป “ปัญจดุริยนารี” หรือสตรี 5 คนกำลังบรรเลงวงเครื่องสาย โดยทั้งหมดห่มสไบห้อยปิดหน้าอก

ต่อมาในสมัยกรุงศรีอยุธยา ลา ลูแบร์ ราชทูตชาวฝรั่งเศสที่เข้ามาเจริญสัมพันธไมตรีในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เมื่อ พ.ศ. 2230 ได้บันทึกเกี่ยวกับการแต่งกายของสตรีไว้ โดยกล่าวถึงการใช้สไบในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งห่มคาดนมปัดชายสไบเฉียงบ่า และการห่มสไบตะแบงมานพันขนองกลางสไบ ปัดชายทั้งสองมาสพักอุระ พาดสองบ่า

วิธีการห่มสไบในสมัยกรุงศรีอยุธยา ปรากฏหลักฐานจำนวนมากทั้งจิตรกรรมฝาผนัง ตู้พระธรรมลายรดน้ำ และสมุดไทย

ความหลากหลายของวิธีการใช้ “ผ้าสไบ” ทั้งคาดอก รัดอก คล้องคอ ห่มเฉียง ห่มสองบ่า สอดคล้องกับ สัพะพะจะนะพาสาไท พจนานุกรมของสังฆราชปาเลอกัว มุขนายกมิสซังสยาม ตีพิมพ์ขึ้นที่กรุงปารีส เมื่อ พ.ศ. 2397 ที่ได้จำแนกคำศัพท์เป็น “สะไบ- A woman’s tucker, scarf for woman” ซึ่งมีความหมายถึงผ้าที่ผู้หญิงใช้คลุมคอหรือพันรัดหน้าอก และ “สะไบเขียง- A scarf put cross-wise as woman wear them” ผ้าที่พาดไขว้บริเวณหน้าอกสตรี

จวบจนปัจจุบัน พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ได้ให้คำนิยามไว้ว่า “สไบ - ผ้าแถบ, ผ้าคาดอกผู้หญิง” และ “สไบเฉียง - วิธีห่มผ้าสไบให้เฉวียงบ่าข้างใดข้างหนึ่ง เรียกว่า ห่มสไบเฉียง”

ท่านที่สนใจสามารถมาชมประติมากรรมปูนปั้น “ปัญจดุริยนารี” หลักฐานการห่มผ้าสไบที่เก่าที่สุดของประเทศไทย ได้ที่ห้อง 403 (สมัยทวารวดี) อาคารมหาสุรสิงหนาท พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร