ลดคาร์บอนยังไม่พอ! โลกจ่อทะลุ 1.5°C UN เตือนเร่งลงมือก่อนวิกฤต

โจทย์สำคัญในระยะต่อไปจึงไม่ใช่เพียงการตั้งเป้าหมายใหม่ แต่คือการทำให้คำมั่นที่มีอยู่เกิดขึ้นจริง และยกระดับความพยายามให้มากขึ้น โดยประเทศต่าง ๆ จำเป็นต้องลดการปล่อยก๊าซอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะมีเทนและมลพิษทางสภาพภูมิอากาศที่มีอายุสั้น ควบคู่กับการหยุดการตัดไม้ทำลายป่า และเร่งเปลี่ยนจากเชื้อเพลิงฟอสซิลไปสู่พลังงานหมุนเวียน

การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวยังต้องมีโครงสร้างพื้นฐานรองรับ ทั้งระบบสายส่งไฟฟ้าที่ทันสมัย ระบบกักเก็บพลังงาน และการใช้ไฟฟ้าสะอาดมากขึ้นในภาคขนส่ง อาคาร และอุตสาหกรรม

การเร่งเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดยังช่วยเพิ่มความมั่นคงทางพลังงาน เพราะประชากรโลก 3 ใน 4 อาศัยอยู่ในประเทศที่นำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิลมากกว่าที่ส่งออก ทำให้มีความเสี่ยงต่อความผันผวนของราคาและปัญหาด้านอุปทานเมื่อเกิดความขัดแย้งหรือเหตุการณ์ที่กระทบตลาดพลังงานโลก

อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญคือ “เงินทุน” เนื่องจากประเทศต่าง ๆ มีศักยภาพในการเปลี่ยนผ่านไม่เท่ากัน โดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนาที่มักต้องเผชิญต้นทุนการกู้ยืมสูงกว่า ทำให้การลงทุนในพลังงานสะอาด ระบบไฟฟ้า และระบบกักเก็บพลังงานทำได้ยาก แม้บางประเทศจะมีศักยภาพด้านพลังงานหมุนเวียนสูงก็ตามสหประชาชาติจึงเรียกร้องให้มีแหล่งเงินทุนที่มีต้นทุนต่ำลง ปฏิรูปสถาบันการเงินเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศ และเพิ่มการลงทุนจากภาคเอกชน เพื่อช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนาสามารถเดินหน้าสู่เศรษฐกิจพลังงานสะอาดได้มากขึ้น

การเปลี่ยนผ่านยังต้องคำนึงถึงความเป็นธรรม โดยควรช่วยให้แรงงานและชุมชนสามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สร้างงานที่มีคุณภาพ และเปิดโอกาสให้ประเทศกำลังพัฒนามีส่วนร่วมมากขึ้นในเศรษฐกิจพลังงานสะอาด รวมถึงได้รับประโยชน์จากทรัพยากรสำคัญ เช่น แร่ธาตุที่ใช้ผลิตแบตเตอรี่และเทคโนโลยีพลังงานสะอาด แทนที่จะส่งออกเพียงวัตถุดิบขณะเดียวกัน แม้การลดการปล่อยก๊าซจะเป็นหัวใจสำคัญในการจำกัดอุณหภูมิโลก แต่ไม่สามารถลบล้างผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่กำลังเกิดขึ้นแล้วได้

เหตุการณ์น้ำท่วมและดินถล่มในเนปาลและจีนสะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของชุมชนและโครงสร้างพื้นฐานต่อสภาพอากาศสุดขั้ว ขณะที่เอลนีโญที่คาดว่าจะยังคงเกิดขึ้นต่อเนื่องถึงต้นปี 2027 อาจเพิ่มความเสี่ยงให้กับหลายภูมิภาค รวมถึงแอฟริกาตะวันออกและบางพื้นที่ของลาตินอเมริกาและแคริบเบียน

ดังนั้น การ “ปรับตัว” จึงมีความสำคัญไม่แพ้การลดการปล่อยก๊าซ ไม่ว่าจะเป็นการสร้างถนน บ้าน และบริการสาธารณะที่แข็งแรงขึ้น พัฒนาระบบเกษตรและระบบนิเวศให้รับมือกับสภาพอากาศได้ดีขึ้น จัดการทรัพยากรน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ และขยายระบบเตือนภัยล่วงหน้า เพื่อให้ประชาชนมีเวลาเตรียมพร้อมรับมือกับน้ำท่วม ภัยแล้ง พายุ และคลื่นความร้อน

การรับมือทั้งหมดนี้ยังต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ เพราะไม่มีประเทศใดสามารถแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศได้เพียงลำพัง ทั้งระบบพลังงาน การเงิน เทคโนโลยี และห่วงโซ่อุปทานล้วนเชื่อมโยงกันข้ามพรมแดน ขณะที่ก๊าซเรือนกระจกเองก็ไม่ได้หยุดอยู่ภายในประเทศใดประเทศหนึ่ง ประเด็นเหล่านี้จะเป็นหัวใจของการประชุม Climate Summit ของเลขาธิการสหประชาชาติในวันที่ 23 กันยายน ที่สำนักงานใหญ่สหประชาชาติ โดยมุ่งเน้น 3 เรื่องสำคัญ คือเร่งการเปลี่ยนผ่าน ปลดล็อกเงินทุน และปกป้องประชาชนพร้อมผลักดันให้คำมั่นด้านสภาพภูมิอากาศที่มีอยู่เปลี่ยนเป็นการลงมือปฏิบัติจริง

แม้ความพยายามด้านสภาพภูมิอากาศจะทำให้เส้นทางการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลกลดลงจากกว่า 4 องศา เหลือประมาณ 2.3 องศาเซลเซียส แต่โลกยังมีความเสี่ยงที่จะร้อนเกินเป้าหมาย 1.5 องศาเซลเซียสโจทย์สำคัญต่อจากนี้คือการเร่งลดการปล่อยก๊าซ เปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด เพิ่มเงินทุนให้ประเทศกำลังพัฒนา และยกระดับการปรับตัวต่อภัยพิบัติที่เกิดขึ้นแล้วขณะเดียวกัน การรับมือวิกฤตสภาพภูมิอากาศต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อเปลี่ยนจาก “คำมั่นสัญญา” ไปสู่ “การลงมือทำ”ก่อนที่อุณหภูมิที่สูงขึ้นจะสร้างความเสียหายรุนแรงและยาวนานมากกว่าเดิม